Mewn sgyrsiau ar lawr gwlad, mae llawer o bobl yn aml yn mynegi teimladau fel “beth mae cynghorydd yn ei wneud go iawn?”, “ydyn nhw’n cael eu talu?”, “ydyn nhw’n cael eu cyflogi gan y cyngor neu wedi eu pleidleisio i’r rôl?” “Oes angen cymwysterau neu brofiad arnyn nhw i ddod yn gynghorydd?” ac yn y blaen.
Wel, pwrpas y darn hwn yw edrych yn fanylach ar rôl cynghorydd a’r cyfrifoldebau sydd ganddyn nhw o ran cynnal democratiaeth leol, cynrychioli pryderon trigolion lleol, a gwneud penderfyniadau am wasanaethau lleol.
Pwy sy’n fy nghynrychioli i?
Yng Nghyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam, mae’r awdurdod yn cynnwys 56 o gynrychiolwyr etholedig, pob un ohonyn nhw wedi’u pleidleisio gan drigolion y ward benodol mae’r cynghorydd yn ei chynrychioli.
Dim ond un cynrychiolydd etholedig sydd gan rai wardiau, tra bod gan wardiau eraill ddau neu dri yn dibynnu ar boblogaeth yr ardal benodol honno.
Y fformiwla fras yw tua 1 cynghorydd sir fesul 1,500 o drigolion. Gall hyn amrywio ychydig, ond bydd yn agos at y ffigwr hwnnw.
Ewch i’n gwefan i weld pwy yw eich cynghorydd lleol yn ôl ble rydych chi’n byw .
Yr elfen wleidyddol
Efallai y byddwch chi weithiau’n clywed “Ydy pob cynghorydd yn cynrychioli pleidiau gwleidyddol?” hefyd.
Ydy a nac ydy yw’r ateb i’r cwestiwn hwnnw… mae rhai yn gwneud, a rhai ddim.
Ar hyn o bryd, mae Cyngor Wrecsam yn cynnwys 23 o gynghorwyr annibynnol, 14 o’r Blaid Lafur, 7 o’r Ceidwadwyr, 7 o Blaid Cymru, 3 chynghorydd sydd heb alinio a 2 gynghorydd annibynnol blaengar sy’n ffurfio’r cyfanswm o 56 o gynghorwyr etholedig.
Pa mor aml y galla i bleidleisio dros y cynghorydd o’m dewis?
Mae etholiadau lleol ar gyfer pob awdurdod lleol yng Nghymru fel arfer yn digwydd ar ddydd Iau cyntaf mis Mai bob pum mlynedd ac mae disgwyl i’r etholiad nesaf gael ei gynnal ymhen ychydig fisoedd ddydd Iau 6 Mai 2027.
Os hoffech chi ddysgu mwy am bleidleisio neu am sut i gofrestru i bleidleisio, yna mae rhagor o wybodaeth ar ein gwefan.
Beth mae fy nghynghorydd yn ei wneud?
Mae pob cynghorydd lleol yn cael ei ethol i gynrychioli’r ward etholiadol mae’n ei gwasanaethu, ar ran y trigolion sy’n byw yn yr ardal benodol honno ar gyfer unrhyw fater mae Cyngor Wrecsam yn gyfrifol amdano.
Felly, os yw’n ymwneud â’ch biniau, gofal cymdeithasol, ysgolion, tai neu unrhyw wasanaeth arall sy’n cael ei ddarparu gan eich cyngor, yna bydd eich cynrychiolydd etholedig lleol yn gyfrifol am hynny.
Gellir dod o hyd i restr lawn o gyfrifoldebau’r Cyngor a dogfennau cysylltiedig ar wefan y Cyngor.
Gair i gloi gan uwch gynghorydd.
Dywedodd y Cynghorydd John Pritchard, Aelod Arweiniol dros Wasanaethau Corfforaethol a Chwsmeriaid: – “Mae’n dda cael manteisio ar unrhyw gyfle i hyrwyddo mwy o ymwybyddiaeth o rôl cynrychiolydd etholedig lleol gan ei bod hi’n hanfodol bwysig ein bod ni’n parhau i chwalu rhwystrau wrth gael mynediad at ddemocratiaeth leol, yn creu mwy o ymwybyddiaeth gyhoeddus am swyddogaethau Cyngor Wrecsam ac, yn wir, yn cynyddu ymgysylltu â’n prosesau democrataidd.
“Byddwn i’n sicr yn annog unrhyw un sydd â diddordeb mewn llywodraeth leol i ddysgu mwy ac efallai dod draw i rai o’n cyfarfodydd cyhoeddus neu eu gwylio nhw ar-lein.
“Mae democratiaeth leol ar gyfer pawb ac mae’n hanfodol ein bod ni’n gwella ymwybyddiaeth y cyhoedd am rôl cynghorwyr a’r gwaith mae cynghorau yn ei wneud i gynrychioli a chefnogi cymunedau lleol.”
