Llusernau, cerddoriaeth a pherfformiad cyntaf arbennig o ffilm yn dod â chymunedau at ei gilydd i ddathlu un o dirnodau Treftadaeth y Byd mwyaf hynod Cymru…
Cafodd cyffiniau godidog Castell y Waun eu goleuo mewn modd ysblennydd yn ddiweddar (Ddydd Gwener 16 Hydref) wrth i gymunedau lleol, teuluoedd ac ymwelwyr ddod ynghyd i ddathlu Traphont Ddŵr y Waun yn 225 oed.
Daeth y dathliad rhad ac am ddim, a werthodd allan, â cherddoriaeth, treftadaeth, ffilm a chreadigrwydd at ei gilydd, gan nodi penllanw rhaglen weithgareddau flwyddyn o hyd i gydnabod y cyflawniad peirianegol rhyfeddol hwn a’i bwysigrwydd parhaol i gymunedau ar y ddwy ochr i’r ffin rhwng Cymru a Lloegr.
Roedd y noson yn cynnwys perfformiadau gan Gôr Meibion enwog y Fron, première ffilm pen-blwydd a gomisiynwyd yn arbennig gan gwmni cynhyrchu lleol Follow Films, a gorymdaith lusernau ysblennydd yn cynnwys creadigaethau a wnaed gan blant ysgol lleol a chyfranogwyr cymunedol.
Yn erbyn cefnlen dramatig Castell y Waun, wedi’i oleuo mewn goleuadau glas ar gyfer yr achlysur, mwynhaodd teuluoedd ddathliad cofiadwy o dreftadaeth yr ardal a gydnabyddir yn rhyngwladol.
Roedd y digwyddiad hefyd yn cynnwys arddangosfa o brosiectau cymunedol a gweithgareddau ysgolion, tra bod Maer Wrecsam, y Cynghorydd Jeremy Kent, wedi ymuno â phartneriaid a chefnogwyr ar gyfer seremoni arbennig i dorri cacen ben-blwydd, gyda chacen a grëwyd ac a roddwyd yn hael gan Chris a’r tîm yng Nghaffi Wylfa.
Dathlu 225 mlynedd o ragoriaeth beirianegol
Wedi’i chwblhau ym 1801, roedd Traphont Ddŵr y Waun yn un o gyflawniadau peirianegol mwyaf uchelgeisiol ei chyfnod.
Wedi’i chynllunio gan y peirianwyr arloesol William Jessop a Thomas Telford, mae’r draphont ddŵr yn sefyll tua 70 troedfedd uwchlaw Dyffryn Ceiriog ac yn ymestyn dros 700 troedfedd dros y ffin rhwng Cymru a Lloegr.
Heddiw, mae’n rhan o Safle Treftadaeth y Byd Traphont Ddŵr a Chamlas Pontcysyllte 11 milltir o hyd UNESCO, gan ddenu ymwelwyr o bob cwr o’r byd gan barhau i fod yn symbol pwysig o dreftadaeth ddiwydiannol yr ardal.
Mae’r pen-blwydd yn 225 oed yn cael ei ddathlu gydol 2026 gyda chyfres o weithgareddau cymunedol, gan gynnwys dathliadau ar ochr y gamlas, marchnad arnofiol, arddangosfeydd treftadaeth, gweithdai ysgolion a phrosiectau creadigol.
Uchafbwynt arbennig oedd cyfranogiad disgyblion o ysgolion cynradd Pentre, y Waun a Weston Rhyn, sydd wedi archwilio hanes y draphont ddŵr drwy weithgareddau addysgol, creu modelau a gweithdai llusernau.
Helpodd eu creadigaethau goleuedig i ddod â’r dathliadau pen-blwydd i ben yn gofiadwy yng Nghastell y Waun.
Dwedodd David Morgan, Rheolwr Datblygu yn Glandŵr Cymru – yr Ymddiriedolaeth Camlesi ac Afonydd yng Nghymru:
“Mae Traphont Ddŵr y Waun yn enghraifft anhygoel o arloesi peirianegol, ond yr hyn sy’n ei gwneud yn wirioneddol arbennig yw’r cysylltiad sy’n parhau o hyd gyda chymunedau lleol 225 mlynedd wedi iddi agor gyntaf.
“Gydol y flwyddyn ben-blwydd hon, rydym wedi gweld brwdfrydedd aruthrol gan ysgolion, gwirfoddolwyr, trigolion a sefydliadau partner, i gyd yn dod ynghyd i ddathlu a dysgu mwy am y tirnod rhyfeddol hwn.
“Roedd y dathliadau yng Nghastell y Waun yn benllanw gwych i’r gwaith hwnnw. Roedd gweld y gorymdaith llusernau, cyfranogiad pobl ifanc a’r balchder sydd gan gymunedau lleol yn eu treftadaeth yn hynod werth chweil.
“Rydym yn gobeithio y bydd y ffilm pen-blwydd yn helpu i rannu stori Traphont Ddŵr y Waun gyda chynulleidfaoedd newydd ac yn ysbrydoli cenedlaethau’r dyfodol i werthfawrogi a diogelu ein dyfrffyrdd hanesyddol.”
Lleoliad arbennig gyda’i le ei hun mewn hanes
Bu Castell y Waun yn lleoliad arbennig o addas ar gyfer y dathliadau pen-blwydd, ar ôl chwarae rhan annisgwyl yn natblygiad gwreiddiol y draphont ddŵr.
Wrth gynllunio’r gamlas yn y 1790au, gwrthwynebwyd cynnig cychwynnol i adeiladu arglawdd mawr ar draws Dyffryn Ceiriog gan berchennog Castell y Waun, a oedd yn pryderu am ei effaith ar y dirwedd gyfagos.
Yn sgil hynny, datblygodd y peirianwyr y dyluniad traphont ddŵr uchelgeisiol sy’n parhau i fod yn un o dirnodau mwyaf adnabyddus yr ardal heddiw.
Dwedodd Lizzie Champion, Rheolwr Cyffredinol yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghastell y Waun:
“Roedd yn fraint wirioneddol croesawu cymaint o bobl i Gastell y Waun ar gyfer y dathliad gwych hwn.
“Mae Castell y Waun a’r draphont ddŵr yn rhannu hanes diddorol, felly roedd yn teimlo’n arbennig o briodol dod â phawb at ei gilydd yma i nodi pen-blwydd mor bwysig.
“Roedd y gorymdaith llusernau yn foment wirioneddol arbennig, yn enwedig gweld creadigrwydd a brwdfrydedd plant ysgol a theuluoedd lleol yn erbyn cefnlen y castell.
“Mae digwyddiadau fel hyn yn dangos sut y gall ein mannau hanesyddol barhau i ddod â chymunedau at ei gilydd, gan greu atgofion newydd wrth ddathlu’r straeon a’r dreftadaeth sy’n eu gwneud mor arwyddocaol.”
Arddangos diwylliant, treftadaeth a chymunedau Wrecsam
Tynnodd y digwyddiad sylw hefyd at hyder ac uchelgais cynyddol Sir Wrecsam wrth iddi symud ymlaen â’i chais i ddod yn Ddinas Diwylliant y DU 2029.
O’i Safle Treftadaeth y Byd a gydnabyddir yn rhyngwladol a’i thirnodau hanesyddol i’w chymunedau creadigol, ei cherddoriaeth a’i thraddodiadau, mae gan Wrecsam gyfoeth o straeon diwylliannol i’w rhannu.
Dangosodd dathliadau Traphont Ddŵr y Waun sut y gall treftadaeth gynnig llwyfan i gyfranogiad cymunedol, creadigrwydd a chydweithio, gan ddod â gwahanol genedlaethau a sefydliadau ynghyd i ddathlu ymdeimlad cyffredin o le.
Dwedodd y Cynghorydd Frank Hemmings, sy’n cynrychioli Gogledd y Waun:
“Mae hwn wedi bod yn ddathliad gwych i’r Waun a’r gymuned ehangach, ac yn rhywbeth y gallwn ni i gyd deimlo’n hynod falch ohono.
“Mae Traphont Ddŵr y Waun wedi bod yn rhan o’n tirwedd ers 225 mlynedd, ond yn bwysicach fyth, mae’n rhan o’n hunaniaeth. Mae cenedlaethau o deuluoedd lleol wedi tyfu i fyny gyda’r tirnod rhyfeddol hwn ar garreg eu drws.
“Mae gweld ein hysgolion, gwirfoddolwyr, busnesau a sefydliadau cymunedol lleol yn chwarae rôl mor bwysig yn y dathliadau wedi bod yn wych.
“Wrth i Wrecsam edrych ymlaen at ei chais Dinas Diwylliant y DU 2029, mae digwyddiadau fel hyn yn dangos yn union beth sydd gennym i’w gynnig. Mae gennym dreftadaeth anhygoel, cymunedau gwych a’r creadigrwydd a’r uchelgais i ddod â phobl at ei gilydd ar gyfer achlysuron gwirioneddol gofiadwy.
“Hoffwn ddiolch i bawb sydd wedi gweithio mor galed i wneud y flwyddyn ben-blwydd hon yn gymaint o lwyddiant.”
Gweithio gyda’n gilydd i arddangos Sir Wrecsam ar ei gorau
Mae’r dathliadau pen-blwydd hefyd wedi dangos pwysigrwydd partneriaethau cryf wrth ddatblygu a hyrwyddo Sir Wrecsam fel cyrchfan i ymwelwyr.
Trwy Bartneriaeth Twristiaeth This is Wrecsam mae busnesau lleol, atyniadau, cyrff cyhoeddus a sefydliadau cymunedol yn cydweithio fwyfwy i ddathlu hunaniaeth unigryw’r sir, datblygu profiadau ymwelwyr a hyrwyddo mwy o resymau dros ddarganfod Wrecsam.
Mae rhaglen lwyddiannus Traphont Ddŵr y Waun 225 yn enghraifft arall o sut y gall cydweithio ddod â threftadaeth yn fyw, cefnogi cymunedau lleol a chreu profiadau newydd cymhellol i drigolion ac ymwelwyr fel ei gilydd.
Gyda phroffil rhyngwladol Wrecsam yn parhau i dyfu, mae mentrau fel hyn yn chwarae rhan bwysig wrth arddangos yr amrywiaeth o atyniadau a phrofiadau sydd ar gael ledled y sir, gan annog ymwelwyr i grwydro y tu hwnt i ganol y ddinas a darganfod ei threfi, ei phentrefi, ei thirweddau a’i thirnodau hanesyddol.
Gwyliwch ffilm ddathlu swyddogol Traphont Ddŵr y Waun 225…
Mae ffilm pen-blwydd arbennig, a gynhyrchwyd gan Follow Films, wedi’i chomisiynu i nodi hanes Traphont Ddŵr y Waun a’r cysylltiadau personol sydd gan bobl a chymunedau lleol â’r tirnod rhyfeddol hwn.
Dangoswyd y ffilm am y tro cyntaf yn y noson ddathlu yng Nghastell y Waun, gan gynnig gwaddol barhaol i’r pen-blwydd yn 225 oed a chyfle i rannu stori’r draphont ddŵr gyda chynulleidfaoedd ymhell y tu hwnt i’r ardal leol.
Diolch i’n partneriaid a’n cefnogwyr
Hoffai Partneriaeth Traphont Ddŵr y Waun 225 estyn ei diolch diffuant i’r holl sefydliadau, noddwyr, gwirfoddolwyr a grwpiau cymunedol a helpodd i wneud y rhaglen ben-blwydd a’r noson ddathlu yn bosibl.
Diolch yn arbennig i Gyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam, Glandŵr Cymru – Ymddiriedolaeth Afonydd a Chamlesi, Trafnidiaeth Cymru, Caffi Wylfa, yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, Partneriaeth Rheilffordd Gysylltiedig y Tair Sir, Cyngor Tref y Waun, Clwb Canŵio Llangollen, Cyngor Plwyf Weston Rhyn, ac ysgolion cynradd Pentre, y Waun a Weston Rhyn, ynghyd â’r nifer o unigolion a sefydliadau eraill a gyfrannodd gydol y flwyddyn.
Mae eu cefnogaeth ar y cyd wedi helpu i greu teyrnged addas i un o dirnodau hanesyddol pwysicaf yr ardal a dathliad a fydd yn cael ei gofio am flynyddoedd i ddod.
