Diweddariad ar safle tirlenwi Hafod – Tachwedd 2025

Datganiad ar y cyd gan Grŵp Rhanddeiliaid Tirlenwi Hafod

Cynhaliwyd cyfarfod cadarnhaol i drafod cynnydd ar safle tirlenwi Hafod ar dydd Gwener, 7 Tachwedd.

Cyfarfu uwch gynrychiolwyr Enovert, Cyngor Cymuned Rhos, Cyngor Cymuned Rhiwabon, Cyngor Wrecsam a Chyfoeth Naturiol Cymru (CNC) i drafod y safle yn Johnstown, sydd wedi bod yn destun pryderon ynglŷn ag arogleuon gan drigolion lleol.

Esboniodd Enovert ei fesurau lliniaru mwy diweddar i leihau arogleuon o’i weithrediadau, gan gynnwys gwaith capio parhaol pellach a wnaed, gosod injan nwy newydd a pharatoi ardal a fydd yn cael ei chapio dros dro yn ystod yr wythnosau nesaf.

Capio yw’r broses o selio arwyneb safle tirlenwi gydag 1m o glai wedi’i beiriannu (capio parhaol) neu 1mm o leinin plastig. Mae’r ddau fath o gapio yn lleihau allyriadau nwy tirlenwi, yn cynorthwyo echdynnu nwy ac yn atal dŵr rhag mynd i mewn i’r swmp gwastraff.

Mae’r injan nwy yn defnyddio nwy tirlenwi fel tanwydd i gynhyrchu trydan adnewyddadwy. Mae’r injan newydd yn gallu rhedeg yn barhaus, gan gasglu nwy 24/7 ac atal arogleuon.

Mae data sy’n gysylltiedig â’r monitro diweddaraf yn parhau i ddangos bod y crynodiadau o hydrogen sylffid, sef y cyfansoddyn cemegol a gydnabyddir fel yr oglau ‘wy drwg’ mewn nwy tirlenwi, sy’n cael eu cofnodi yn is o lawer nag 1 rhan fesul biliwn (ppb) ym mhob lleoliad gan gynnwys y ganolfan gymunedol. Cydnabyddir 1ppb fel y gwerth maen prawf iechyd isaf gan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Mae’r podiau AQMesh bellach wedi’u calibradu gan y gwneuthurwr. Mae’r gwneuthurwr wedi pennu ffactorau graddio i wella cywirdeb, ac mae’r ffactorau graddio hyn bellach wedi’u cymhwyso i’r set ddata gyfan o fis Ebrill 2025 ymlaen.

Pennwyd y ffactorau graddio drwy galibradu’r podiau AQMesh yn erbyn podiau tebyg a dyfeisiau monitro eraill a ddefnyddir gan safle tirlenwi arall yng Nghymru, ac fe’i hystyriwyd yn angenrheidiol gan wneuthurwr y podiau.

Mae podiau AQMesh wedi’u cynllunio i gofnodi mesuriadau hydrogen sylffid mewn amser real, ac maent yn cofnodi mesuriadau cyfartalog bob 30 munud ar sail mesuriadau a gymerir bob 10 eiliad.

Bydd y canlyniadau’n cael eu diweddaru a’u cyflwyno yn yr adroddiad cryno nesaf, a fydd yn cael ei roi ar Citizen Space Cyfoeth Naturiol Cymru. Mae’r canlyniadau graddedig yn dangos bod tua 90% o’r data o bob un o’r podiau (ar y safle ac oddi ar y safle) fel arfer yn <5ppb gyda’r gwerth cyfartalog yn <1ppb, sy’n cytuno’n dda â data monitro sefydlog arall (megis o’r system monitro tiwb trylediad).

Mae’r adroddiad hefyd yn tynnu sylw at y ffaith bod hydrogen sylffid yn cael ei ganfod o ystod o gyfeiriadau cwmpawd, sy’n golygu ei bod yn bosibl bod sawl ffynhonnell o hydrogen sylffid yn ardal y safle.

Fel rhan o’r cydweithrediad parhaus, cynhaliodd Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) ymchwiliadau i ffynhonnell benodol o arogleuon oddi ar y safle. Nodwyd ffynhonnell ar Ystâd Ddiwydiannol Vauxhall, a chymerwyd camau i ddileu’r oglau.

Nodwyd bod nifer y cwynion gan y cyhoedd wedi gostwng yn sylweddol yn ystod y misoedd diwethaf, a chredir bod hyn oherwydd gwelliannau ar y safle yn ogystal â nodi ffynonellau eraill o arogleuon, nad ydynt yn gysylltiedig â safle tirlenwi Hafod.

Mae’n bosibl y bydd rhagor o waith ar y safle – drilio ffynhonnau nwy newydd yn benodol – sydd wedi’i drefnu ar gyfer y Flwyddyn Newydd yn arwain at risg uwch na’r arfer o arogleuon sy’n deillio o’r gwaith hwn. Bydd Enovert yn rhoi rhybudd am y gwaith ymlaen llaw, ac yn defnyddio pob mesur priodol i reoli’r gweithgareddau drilio.

Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar wefan Cyfoeth Naturiol Cymru.

Crynodeb o gamau gweithredu ers y cyfarfod diwethaf

• Capio parhaol pellach ar y safle

• Gosod injan nwy

• paratoi’r ardal i’w chapio dros dro

• Calibradu codennau rhwyll AQ

• Nodwyd ffynhonnell arogl oddi ar y safle, a chymerwyd camau gweithredu

• Nodwyd gwaith pellach ar y safle ar gyfer y flwyddyn newydd

• Monitro parhaus ar y safle

• Monitro parhaus oddi ar y safle

• Cyfarfod pellach rhwng grŵp Rhanddeiliaid Safle Tirlenwi Hafod gydag ymrwymiad i gynnal

Dyma nifer y cwynion o fis Ionawr 2025 i fis Tachwedd 2025: