Erthygl Gwadd – Wrecsam2029
Miloedd o bobl leol yn dod ynghyd â gweledigaeth o ddiwylliant yn trawsnewid Wrecsam i bawb sy’n ei alw’n gartref.
Gyda gwahoddiad i ddod i chwarae, mae Wrecsam yn rhoi diwylliant – a chwareusrwydd – wrth wraidd ei gynlluniau i sefydlu ei hun fel canolfan diwydiannau creadigol ffyniannus, cyrchfan ddiwylliannol arwyddocaol, a sir lle mae pob plentyn yn cael y dechrau gorau posibl mewn bywyd.
Ar ôl cyrraedd y rhestr hir yn gynharach eleni, mae Wrecsam wedi cyflwyno ei chais ffurfiol dan arweiniad y gymuned yn y gystadleuaeth i ddod yn Ddinas Diwylliant nesaf y DU yn 2029.
Dan arweiniad Ymddiriedolaeth Gymunedol a Diwylliannol Wrecsam, yr elusen annibynnol a sefydlwyd gyda chefnogaeth Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam, mae cais Wrecsam2029 yn tynnu ar enw da rhyngwladol y ddinas am waith chwarae radical, ar ei hanes canrifoedd o hyd fel lle o fenter ac arloesedd, ac ar ei hunaniaeth ar y ffin.
Mae Wrecsam2029 yn troi’r ysbryd hwnnw o haelioni, dyfeisgarwch a bod yn agored i bawb yn weledigaeth ymarferol ar gyfer y dyfodol – un sy’n dod â phobl ynghyd, yn cryfhau balchder a pherthyn, ac yn helpu i adeiladu cymunedau iachach, hapusach a mwy cynaliadwy.
Dywedodd y Cynghorydd Hugh Jones, prif aelod Cyngor Wrecsam sydd â chyfrifoldeb dros Ddinas Diwylliant:
“Llongyfarchiadau i dîm y cais ac i’r cymunedau ledled Wrecsam am lunio cais mor gymhellol ac uchelgeisiol. Rwy’n annog pawb yn gryf i’w gefnogi a dangos eu cefnogaeth.
“Byddai ennill teitl Dinas Diwylliant y DU 2029 yn rhoi cyfle unigryw i Wrecsam arddangos pwy ydym ni i’r byd, a dangos ein huchelgais i wella ansawdd bywyd a’r cyfleoedd sydd ar gael i’n holl gymunedau.
“Mae hwn yn gyfle cyffrous i Wrecsam, ac un y dylem ni i gyd ei gofleidio a’i gefnogi.”
Dywed Amanda Evans, Cyfarwyddwr Cais Dinas Diwylliant y DU 2029 Wrecsam:
“Yma yn Wrecsam, rydyn ni’n hoffi chwarae. Rydyn ni’n chwarae gemau, rydyn ni’n chwarae chwaraeon, rydyn ni’n chwarae cerddoriaeth, rydyn ni’n chwarae cymeriadau yn y theatr. Rydyn ni’n chwareus, wrth i ni ganu mewn bandiau a chorau, creu celf neu ddod at ein gilydd yn syml, mewn teuluoedd, fel ffrindiau, ac yn ein cymunedau. Yn Wrecsam, rydyn ni’n cymryd chwarae o ddifrif, fel cyfnewid radical sy’n hanfodol i greadigrwydd, cydweithio, cyfranogiad, cydlyniant cymdeithasol a lles.
“Ein gweledigaeth yw i Wrecsam fod y lle mwyaf chwareus yn y byd, lle mae chwareusrwydd yn llywio pob agwedd ar fywyd bob dydd ac yn fframio ein datblygiad fel canolfan fenter greadigol ac arloesedd, cyrchfan ymwelwyr o bwys byd-eang a sir lle mae pob person ifanc yn cael y dechrau gorau posibl.”
Mae cais Wrecsam2029 yn mynd ymhellach nag erioed o’r blaen yn y ffordd y mae’n cynnwys pobl leol a chymunedau ledled y sir. O’r cychwyn cyntaf, mae wedi cael ei arwain gan y gymuned, gyda miloedd o bobl yn helpu i lunio ei ddatblygiad dros y pedair blynedd diwethaf, gan gynnwys dros 1,000 o blant ysgol, yn ogystal â thrigolion, artistiaid, perfformwyr, ysgolion, busnesau, a grwpiau fel Cyngor Gwirfoddol Sir Wrecsam, Senedd Ieuenctid, Hwb Amlddiwylliannol Gogledd Ddwyrain Cymru, a’r Meysydd Chwarae Antur.
Mae’r broses wedi cynnwys cyllid i bobl greadigol lleol arbrofi â syniadau newydd y byddent wrth eu bodd yn eu datblygu a’u troi’n realiti erbyn 2029, tra bod dwsinau o arweinwyr diwylliannol wedi helpu i gyd-gynhyrchu strategaeth ddiwylliannol 10-mlynedd newydd sy’n cwmpasu 2027-2037 i gefnogi’r cais.
Dywed Joanna Knight OBE, Cadeirydd Ymddiriedolaeth Gymunedol a Diwylliannol Wrecsam:
“Wrth wraidd cais Wrecsam2029 mae gobeithion a breuddwydion pobl Wrecsam. Mae’n gais ar gyfer pobl leol gan bobl leol, gan feithrin gallu yn ein cymunedau i sicrhau bod pob grŵp a sefydliad yn teimlo eu bod wedi buddsoddi ac yn rhan ohono.
Mae miloedd o bobl eisoes wedi cydweithio i ddatblygu ein cais i sicrhau’r cyfle unwaith mewn cenhedlaeth hwn i drawsnewid bywydau pawb yn ein sir. Gyda’n gilydd, byddwn yn arddangos ac yn amddiffyn ein hasedau diwylliannol, ein treftadaeth a’n tirweddau, yn gwella seilwaith ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol ac yn helpu ein pobl greadigol a’n busnesau i ffynnu.
Bydd manteision economaidd cael ein henwi’n Ddinas Diwylliant y DU yn ddiamau yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i iechyd, lles a chyfleoedd bywyd pobl ac mae’r holl Ymddiriedolwyr yn hynod ddiolchgar am y gefnogaeth a’r dymuniadau gorau gan y gymuned.”
Nid yw Wrecsam yn unigryw yn yr heriau y mae wedi’u hwynebu dros nifer o flynyddoedd, o ddirywiad strydoedd mawr i anghydraddoldebau iechyd sylweddol ar draws ei chymunedau, ond gyda’i sylw byd-eang unigryw mae mewn sefyllfa unigryw i oresgyn yr heriau hyn trwy fuddsoddiad beiddgar ac uchelgeisiol mewn diwylliant. Byddai dod yn Ddinas Diwylliant y DU yn helpu i ysgogi a chyflymu buddsoddiadau pellach hefyd, trwy welliannau i adeiladau, cysylltiadau trafnidiaeth, cysylltedd digidol a mwy.
Dyma sylwadau Alwyn Jones, Prif Weithredwr, Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam:
“Mae cystadleuaeth Dinas Diwylliant y DU yn unigryw yn ei gallu i greu’r newid yr ydym am ei weld ar gyfer Wrecsam a’r rhanbarth ehangach. Os byddwn yn ennill, yn ogystal â’r wobr uniongyrchol o £10 miliwn gan Lywodraeth EM, rydym yn rhagweld y bydd yn cynhyrchu dros £200 miliwn i’n heconomi. Byddai hyn yn cefnogi ein cydlynu o weithgarwch datblygu, a’n cynllun creu lleoedd hirdymor sy’n canolbwyntio ar ddiwylliant ar gyfer Wrecsam, sy’n ceisio dod â chymunedau ynghyd, rhoi ymdeimlad o berchnogaeth i bobl mewn mannau a rennir, a pheidio â gadael neb ar ôl.
“Bydd ein rhaglen Wrecsam2029 yn berthnasol yn lleol, tra hefyd yn cryfhau statws Wrecsam fel cyrchfan i ymwelwyr o bob cwr o’r byd.”
Byddai bod yn Ddinas Diwylliant y DU yn rhoi hwb i uchelgeisiau Wrecsam i adeiladu ar ei statws fel un o’r cyrchfannau twristaidd sy’n tyfu gyflymaf yng Nghymru. Amcangyfrifir y byddai’r flwyddyn yn denu dros ddwy filiwn o ymwelwyr, a fyddai’n cael y cyfle i fwynhau miloedd o ddigwyddiadau ychwanegol ochr yn ochr â’r cynnig diwylliannol presennol. Disgwylir i hyn, yn ei dro, roi hwb sylweddol i dwristiaeth, economi ymwelwyr a swyddi yn y sector creadigol.
Mae lleoliad Wrecsam ger ffin Lloegr yn golygu ei bod wedi bod yn borth pwysig erioed, i Ogledd Cymru yn benodol. Byddai bod yn Ddinas Diwylliant gyntaf Cymru yn y DU yn ei galluogi i fod yn ffenestr siop i’r wlad gyfan, gan arddangos diwylliant cyfoethog ac amrywiol Cymru, gan gynnwys yr iaith Gymraeg.
Yn dilyn ei chais blaenorol (a enillwyd gan groesawwyr 2025, Bradford), mae Wrecsam wedi parhau â’i ymrwymiad cadarn i ddiwylliant gyda buddsoddiad parhaus. Mae hyn yn cynnwys cynnal yr Eisteddfod Genedlaethol 2025 a chymryd rhan yng ngŵyl eleni yn Llantwd, gogledd Sir Benfro; datblygu Llwybr Celf Gyhoeddus Wrecsam, sy’n cynnwys gwaith gan artistiaid lleol; coedwig ffosil Stori Brymbo yng nghyn Waith Dur Brymbo (fel y’i gwelwyd ar Newyddion y BBC); rhaglen grantiau Comisiynau Diwylliannol sydd eisoes wedi arwain at 13 o ddigwyddiadau newydd; cefnogaeth barhaus i Tŷ Pawb, gofod diwylliannol arobryn Wrecsam sy’n dod â chelfyddydau a marchnadoedd ynghyd. Ym mis Medi eleni, mae theatr y Stiwt, gyda’i gwreiddiau’n rhan o dreftadaeth mwyngloddio’r ardal, yn dathlu ei chanmlwyddiant; ac mae Traphont Ddŵr y Waun yn nodi 225 mlynedd ym mis Hydref.
Mae’r rhain, a datblygiadau newydd eraill, yn ychwanegu at safleoedd diwylliannol a hanesyddol sefydledig, gan gynnwys Castell y Waun, Neuadd Erddig, Eglwys San Silyn, Mwyngloddiau Plwm y Mwynglawdd, a Safle Treftadaeth y Byd Traphont Ddŵr a Chamlas Pontcysyllte.
Wrth gwrs, mae gan chwaraeon ran bwysig i’w chwarae yng nghais Wrecsam2029, yn enwedig oherwydd Clwb Pêl-droed Wrecsam, y mae ei berchnogion Rob Mac a Ryan Reynolds wedi helpu i ddenu sylw rhyngwladol a miliynau o wylwyr trwy gyfres FX ‘Welcome to Wrexham’, sydd bellach yn ei phumed gyfres. Mae capasiti stadiwm pêl-droed hynaf y byd, y STōK Cae Ras, yn cael ei gynyddu i 18,000 erbyn 2027, gan ei alluogi i gynnal gemau rhyngwladol eto, tra bod Amgueddfa Bêl-droed Cymru ac Amgueddfa Wrecsam newydd, a ddisgwylir yn eiddgar, yn agor eleni. Mae Partneriaeth Chwaraeon Wrecsam hefyd wedi’i sefydlu, gan gysylltu clybiau chwaraeon, cymdeithasau a chyrff llywodraethu mawr y rhanbarth, i gyflawni cynllun 10 mlynedd i wella cyfleusterau, cryfhau partneriaethau, cynyddu cyfranogiad, a sicrhau cynaliadwyedd hirdymor ar gyfer chwaraeon a gweithgarwch corfforol ledled y sir.
Gyda chais swyddogol Wrecsam bellach wedi’i gyflwyno, daw’r garreg filltir nesaf yng nghanol mis Hydref, pan fydd Llywodraeth y DU yn cyhoeddi’r lleoedd ar y rhestr fer. Os dewisir Wrecsam, bydd y sir yn croesawu beirniaid i ymweld ym mis Tachwedd neu fis Rhagfyr 2026, cyn cyhoeddi enw Dinas Diwylliant y DU 2029 lwyddiannus ddechrau mis Ionawr 2027.
Dros y misoedd nesaf, bydd tîm Wrecsam2029 yn parhau i adeiladu momentwm ar gyfer yr ymgyrch i godi ymwybyddiaeth o’r cais a’r cyfleoedd trawsnewidiol y gallai eu cynnig i Wrecsam a’r rhanbarth ehangach, gan weithio ochr yn ochr â phartneriaid, ymgynghorwyr a mwy na 100 o Lysgenhadon – gan gynnwys pobl fel Matthew Rhys; Carol Vorderman; Siân Lloyd; Liam Stokes-Massey; Lili Mai Jones; Colin Jackson; Dean Fagan; a Mark Lewis Jones. Trwy raglen uchelgeisiol o farchnata, cyfathrebu ac ymgysylltu cymunedol, bydd y tîm yn rhannu stori nodedig Wrecsam, ei threftadaeth gyfoethog, ei diwylliant bywiog a’i hunaniaeth unigryw, wrth baratoi i groesawu’r panel beirniadu a dangos pam mae Wrecsam yn barod – ac yn haeddu – i gael ei choroni’n Ddinas Diwylliant y DU 2029.
